Proces boloński

Kilka słów o procesie bolońskim...
Początek procesu bolońskiego wiąże się z Deklaracją Bolońską, podpisaną 19 czerwca 1999 roku przez ministrów edukacji z 29 krajów (w tym Polski). Celem było utworzenia do 2010 roku Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego, w którym znacznie ułatwiona będzie mobilność studentów i pracowników akademickich; studenci będą mieli możliwość pełnego rozwoju oraz uzyskania umiejętności dostosowanych do potrzeb rynku pracy.
Ministrowie edukacji na spotkaniach w Bolonii (1999), Pradze (2001), Berlinie (2003), Bergen (2005), Londynie (2007) określili cele szczegółowe, których realizacja ułatwiła tworzenie Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego. Zobowiązali się również do koordynacji polityki edukacyjnej, tak aby europejskie systemy szkolnictwa wyższego stały się łatwiej porównywalne oraz były bardziej konkurencyjne i atrakcyjne w skali światowej. Postanowienia przyjęte przez ministrów edukacji uruchomiły proces zmian strukturalnych, programowych i organizacyjnych w systemach szkolnictwa wyższego państw - sygnatariuszy, który został nazwany procesem bolońskim.

Założenia procesu bolońskiego realizowane są w AGH poprzez:
1. System punktów ECTS (European Credit Transfer System)
System ten jest powszechnie stosowanym w Europie sposobem oceny postępów studenta. Liczba punktów odzwierciedla nakład pracy studenta wymagany do zaliczenia danego przedmiotu. Punkty przyporządkowane są wszystkim przedmiotom zawartym w planie studiów, które podlegają ocenie. Zaliczenie roku akademickiego wymaga zgromadzenia 60 punktów, a semestru - 30 punktów ECTS. System ten ułatwia  projektowanie indywidualnych ścieżek kształcenia oraz elastycznych programów studiów.
Proces wprowadzenia systemu punktowego ECTS w AGH rozpoczął się właściwie w 1999 r., chociaż już wcześniej obowiązywał system punktowy, zatwierdzony Uchwałą Senatu z 25 marca 1998 r. 28 stycznia 1999 r. miała miejsce Konferencja Rektorów Polskich Uczelni Technicznych, wówczas zawarto porozumienie o zasadach systemu punktowego w elastycznym systemie studiów trzystopniowych. Realizacja postanowień niniejszego porozumienia miała przyczynić się do podniesienia jakości studiów, a także poszerzenia możliwości wyboru dla studentów. Według przyjętych zasad system punktowy stosowany przez uczelnie miał odpowiadać standardowi ECTS. W oparciu o niniejsze porozumienie 29 marca 2000 r. Senat AGH uchwalił Regulamin systemu punktowego, który obowiązywał od roku akademickiego 2000/2001.
System ECTS zgodny z zasadami określonymi w "European Credit Transfer and Accumulation System - User's Guide" - Komisja Europejska 14 lutego 2005 r. zaczął obowiązywać w AGH od 1 października 2006 r. według Regulaminu studiów z 26 kwietnia 2006 r. Zasady systemu punktowego ECTS były później modyfikowane przez zapis Regulaminu studiów z 25 kwietnia 2007 r. Aktualnie zasady dotyczące ECTS znajdują się w obowiązującym Regulaminie Studiów.

2. Trzystopniowy system studiów
System oparty jest na trzech cyklach kształcenia: pierwszy stopień - licencjat / inżynier, drugi stopień - magister oraz trzeci stopień - doktor. Wpływa to na uelastycznienie studiów, bowiem po zakończeniu pierwszego cyklu kształcenia, studia drugiego stopnia można kontynuować po przerwie, a nie koniecznie w kolejnym roku akademickim. System ten sprzyja również mobilności studentów zarówno między uczelniami, jak i kierunkami studiów i zwiększa dostęp do szkolnictwa wyższego.
W komunikacie londyńskim (18 maja 2007 r.) zwrócono uwagę na konieczność rozszerzenia oferty studiów trzeciego stopnia oraz poprawę sytuacji młodych pracowników naukowych, ponieważ jest to warunkiem wzmocnienia potencjału badawczego, a także podniesienia jakości i konkurencyjności europejskiego szkolnictwa wyższego.
System szkolnictwa wyższego oparty na trzech stopniach kształcenia wprowadzony został Ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym.
W AGH studia pierwszego i drugiego stopnia zaczęły obowiązywać na wszystkich kierunkach studiów od 1 października 2007 r. W roku akademickim 2007/2008 po raz pierwszy nie prowadzono rekrutacji na jednolite studia magisterskie, lecz rekrutowano na studia pierwszego i drugiego stopnia. Prace nad nowymi programami i planami nauczania rozpoczęły się w roku akademickim 2006/2007, jednak było to trudne zadanie, ponieważ nowe standardy kształcenia nie zostały wówczas jeszcze zatwierdzone przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Problem ten próbowano rozwiązać m.in. poprzez dyskusję podjętą  podczas Konferencji Prorektorów ds. Kształcenia i Spraw Studenckich Polskich Uczelni Technicznych, zorganizowanej przez Pion Kształcenia AGH w dniach 12-14 października 2006 r. w Krakowie. Głównymi zagadnieniami konferencji były: podstawowe problemy programowe i organizacyjne, nowe kryteria kadrowe prowadzenia kierunków studiów, problem prawidłowej wyceny kosztów kształcenia na studiach niestacjonarnych.

3. Stworzenie Uczelnianego Systemu Zapewnienia Jakości Kształcenia oraz mechanizmów jego monitorowania i doskonalenia
28 lutego 2007 r. Senat AGH podjął uchwałę w tej sprawie, określając cele, metody i instrumenty oceny jakości procesu dydaktycznego. Uchwała wprowadza m.in. jednolity arkusz hospitacji zajęć dydaktycznych oraz nowy wzór ankiety studenckiej dotyczącej oceny zajęć dydaktycznych. Wyniki ankiet studenckich i protokoły hospitacji zajęć dydaktycznych będą wykorzystywane w okresowych ocenach pracowników i w procesie awansowania nauczycieli akademickich. Zgodnie z postanowieniem Senatu powołano Pełnomocnika Rektora ds. Jakości Kształcenia, który przewodniczy pracom Uczelnianego Zespołu ds. Jakości Kształcenia. Zespół ten analizuje i opiniuje nowe plany studiów.

4. System porównywalnych dyplomów, wdrożenie suplementu do dyplomu
Obowiązuje od 1 stycznia 2005 r., kiedy to po raz pierwszy wprowadzono nowy wzór dyplomu, składający się z części A i części B, dzięki czemu zakres informacji zawartych w dyplomie uległ znacznemu rozszerzeniu. Suplement do dyplomu ułatwia obiektywną ocenę kwalifikacji absolwentów przez ich przyszłych pracodawców oraz przebieg kształcenia - w kraju i zagranicą.
10 lutego 2009 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2008 r. w sprawie rodzajów tytułów zawodowych nadawanych absolwentom studiów i wzorów dyplomów oraz świadectw wydawanych przez uczelnie (Dz.U. z 2009 r. Nr 11, poz. 61).
Oprócz zmian w zakresie szaty graficznej na dyplomie wprowadzono dodatkowo informację o formie studiów (studia stacjonarne / niestacjonarne). Ponadto oryginał dyplomu rozszerzony został o miejsce na legalizację oraz miejsce na apostille. Poświadczenie w formie legalizacji lub apostille dotyczy dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą. Legalizacji dyplomu ukończenia studiów wyższych dokonuje Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a poświadczenia tego dokumentu w formie apostille – Ministerstwo Spraw Zagranicznych.
Dodatkowo suplement do dyplomu stanowi odrębny dokument, a nie – jak dotychczas – część B dyplomu. Suplement wydawany jest tylko do oryginału dyplomu, a nie – jak dotychczas – także do odpisów dyplomu w języku polskim. Do odpisu dyplomu w języku obcym, niezależnie od wybranego języka, wydawany jest suplement wyłącznie w tłumaczeniu na język angielski.

5. System kształcenia ustawicznego – jeden z podstawowych elementów Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego
Oferta kształcenia ustawicznego AGH jest bogata i zróżnicowana, w skład jej wchodzą:

  • studia niestacjonarne, prowadzone obecnie na 16 wydziałach i 54 kierunkach,
  • studia podyplomowe, ponad 90 rodzajów,
  • kursy (umożliwiające zdobycie formalnego dokumentu potwierdzającego kwalifikacje – certyfikatu).

Obecnie proces boloński wchodzi w kolejną fazę, dlatego ministrowie odpowiedzialni za szkolnictwo wyższe zebrali się na konferencji w Leuven i Louvain-la-Neuve (28-29 kwietnia 2009 r.), aby wyznaczyć priorytety dla Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (EOSW) na następne dziesięciolecie – do 2020 r. Za najważniejsze cele do zrealizowania w nadchodzącej dekadzie uznano: równy dostęp i ukończenie studiów; uczenie się przez całe życie; zatrudnialność, a więc podniesienie kwalifikacji uzyskiwanych przed wejściem na rynek pracy oraz ścisła współpraca pomiędzy uczelniami, rządami i pracodawcami; kształcenie ukierunkowane na studenta; edukacja, badania, innowacje; otwartość w wymiarze międzynarodowym oraz mobilność. Omówione zostały także zagadnienia dotyczące: finansowania szkolnictwa wyższego; zbierania danych  o postępie w realizacji wytyczonych celów oraz opracowania metody udostępniania szczegółowych informacji o uczeniach z EOSW.

Więcej informacji na temat procesu bolońskiego można znaleźć również na następujących stronach:
www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna
www.nauka.gov.pl/proces-bolonski/
http://ekspercibolonscy.org.pl