Formalności związane z przekraczaniem granicy

Z dniem 1 maja 2004 roku Polska została przyjęta w poczet krajów członkowskich Unii Europejskiej. Polska granica na Bugu stała się wschodnią granicą Wspólnot Europejskich, a w szerszym planie geograficznym i geopolitycznym całości kontynentu kraj nasz zajmuje centralną pozycję. Polska w znacznie większym stopniu zaczęła spełniać rolę państwa tranzytowego w Europie. Polacy zdają sobie sprawę z szans i zagrożeń wynikających z tego stanu rzeczy. Z jednej strony nastąpiło przesunięcie się do Polski inwestycji zagranicznych z krajów obecnej UE, z drugiej zaś, prognozy wskazują na zjawisko zwiększania się liczby imigrantów. Przyjmując odpowiedzialną rolę, związaną z osobowo-towarową kontrolą graniczną, Polska jest otwarta na przybyszy z całego świata.

Polska w obszarze Schengen

Ruch wizowy
Środki finansowe na pobyt
Ruch wizowy
Zezwolenie na zamieszkanie
Zezwolenie na osiedlenie się w Polsce
Łączenie rodzin
Wydalenie z Polski
Prawo pobytu


Polska w obszarze Schengen

21 grudnia 2007 roku na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego zniesione zostały kontrole paszportowe na granicy Polski z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą, a wszystko to za sprawą rozszerzenia strefy Schengen o dziewięć nowych państw, w tym również i Polskę.

Strefa Schengen jest obszarem, w skład którego wchodzą terytoria poszczególnych państw członkowskich UE, na którym stosowane są ściśle określone zasady Układu z Schengen dotyczące między innymi ochrony granic, ochrony danych osobowych obywateli, wzajemnej współpracy pomiędzy służbami policyjnymi państw-sygnatariuszy, wydawania wiz cudzoziemcom, jak również działania tzw. Systemu Informacyjnego Schengen (wspólnej, elektronicznej bazy danych o osobach i przedmiotach). Ścisła współpraca służb odpowiedzialnych za zapewnienie obywatelom szeroko rozumianego bezpieczeństwa przyczynia się do poprawy ogólnego poziomu bezpieczeństwa publicznego, w tym zwalczania i zapobiegania przestępczości.

Obecnie strefa Schengen obejmuje następujące państwa: Belgia, Francja, Holandia, Niemcy, Luksemburg, Hiszpania, Portugalia, Włochy, Austria, Grecja, Dania, Finlandia, Szwecja, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry oraz Islandia i Norwegia. Poza strefą Schengen pozostają wciąż Wielka Brytania i Irlandia. Rumunia, Bułgaria, Cypr oraz Szwajcaria prowadzą procedurę implementacji dorobku prawnego Schengen.

W związku z przystąpieniem Polski do strefy Schengen, obywatele polscy uzyskali możliwość w pełni swobodnego podróżowania po obszarze Schengen obejmującym obecnie znaczną część kontynentu europejskiego. Zniesienie kontroli granicznych miało na celu likwidację konieczności oczekiwania na odprawę, a dzięki temu ułatwienie i skrócenie czasu podróży. Granice państwowe pomiędzy państwami grupy Schengen można teraz przekraczać w każdym miejscu i o dowolnej porze. Wraz ze zniesieniem kontroli granicznych nastąpiło ujednolicenie procedur wizowych, w tym zasad wydawania wiz obywatelom państw trzecich. W ramach procesu dostosowania do wspólnej polityki wizowej UE, Polska zniosła obowiązek wizowy wobec obywateli tych państw, które objęte są ruchem bezwizowym z Unią Europejską. W przypadku niektórych z tych państw, np. USA, Kanada, Australia, trwają obecnie prace nad uzyskaniem z ich strony wzajemności. Zniesienie kontroli na wewnętrznych granicach strefy Schengen oznacza jednocześnie wzmocnienie kontroli granic zewnętrznych – w przypadku Polski są to granice z Rosją, Białorusią i Ukrainą.

Zgodnie z przepisami imigracyjnymi i wizowymi, w trakcie podróży wskazane jest posiadanie przy sobie dokumentu tożsamości potwierdzającego obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Pomimo iż kontrola tożsamości nie jest przeprowadzana przy przekraczaniu granic państwowych, to wciąż może być ona dokonana za zasadach wyrywkowych na terenie całego obszaru Schengen.

Więcej informacji www.mswia.gov.pl

Ruch wizowy

Tryb wizowy - w rozumieniu polskich przepisów - jest podstawowym trybem udzielania zezwolenia na wjazd do kraju. O wizę cudzoziemiec występuje w polskiej placówce konsularnej za granicą. Musi być przygotowany na podanie swoich danych osobowych, wskazanie deklarowanego terminu pobytu na terytorium Rzeczpospolitej i podanie m.in. celu wizyty. Konsul potwierdzi przyjęcie wniosku wizowego stosowną pieczęcią w paszporcie. Zależnie od rodzaju wizy i okresu ważności opłaty za wizę wynoszą od 10 do 80 Euro. W przypadku odmowy przez Konsula wydania wizy, wniesiona opłata nie podlega zwrotowi. W związku ze wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej ponownie wprowadzono ruch wizowy z Białorusią, Rosją i Ukrainą. Dzięki korzystnej umowie bilateralnej obywatele Ukrainy nie będą jednak musieli wnosić opłat wizowych.

W paszporcie wnioskodawcy, o ile oczywiście organ konsularny nie odmówi zgody na wjazd i pobyt, może znaleźć się wiza:

    * lotniskowa,
    * tranzytowa,
    * wjazdowa w celu:
          o repatriacji,
          o przesiedlenia się jako członek najbliższej rodziny repatrianta
          o realizacji zezwolenia na zamieszczenie na czas oznaczony lub zezwolenie na osiedlenie się,
    * pobytowa w celu :
          o turystycznym,
          o odwiedzin,
          o udziału w imprezach sportowych,
          o prowadzenia działalności gospodarczej,
          o prowadzenia działalności kulturalnej lub udziału w konferencjach międzynarodowych,
          o wykonania zadań służbowych oraz przedstawicieli organu państwa obcego oraz organizacji międzynarodowych,
          o udziału w postępowaniu w sprawach o udzielenie azylu
          o wykonania pracy,
          o naukowym, szkoleniowym, dydaktycznym - z wyłączeniem wykonywania pracy zarobkowej,
          o korzystania z ochrony czasowej,
    * - dyplomatyczna,
    * - służbowa,
    * - kurierska,

Wizę wjazdową pobytową wydaje się jako:

    * krótkoterminową - maksymalny pobyt na terytorium RP 3 miesiące w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia pierwszego wjazdu
    * długoterminową - do roku w okresie ważności wizy

Okres ważności wizy pobytowej długoterminowej może wynosić do 5 lat.

Szczegółowe zasady wjazdu, pobytu i przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zawiera Ustawa z dnia 13 czerwca 2003r. o cudzoziemcach ( Dz. U. Nr 128, poz. 1175 ).

Organ wydający wizę określa w dokumencie: okres ważności wizy, w którym może nastąpić wjazd na terytorium kraju i musi nastąpić wyjazd cudzoziemca, okres pobytu cudzoziemca w okresie ważności wizy oraz cel wjazdu i pobytu w Polsce.

Jeżeli celem wjazdu i pobytu w Polsce jest zatrudnienie bądź wykonywanie innej pracy zarobkowej, do wydania wizy to obowiązuje inna procedura. (Więcej o zatrudnieniu cudzoziemców w dalszej części opracowania.)

Środki finansowe na pobyt

Sama wiza w paszporcie cudzoziemca nie daje jeszcze gwarancji wjazdu na obszar Rzeczpospolitej Polskiej. Bardzo istotną sprawą, która z pewnością zainteresuje władze graniczne, jest możliwość finansowego utrzymania się w trakcie pobytu w kraju.

Cudzoziemiec powinien na żądanie organu granicznego okazać środki niezbędne do pokrycia kosztów wjazdu, pobytu i wyjazdu z kraju. Może to być gotówka w walucie polskiej (złotych polskich) lub w walutach wymienialnych. Prawo do wjazdu daje też ważna karta kredytowa bądź czek turystyczny. Może to też być potwierdzone pieczęcią banku i podpisem upoważnionego pracownika zaświadczenie o posiadaniu odpowiednich środków finansowych w banku, mającym siedzibę na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, wystawione najpóźniej na miesiąc przed datą przekroczenia granicy.

Wysokość środków finansowych, które powinien posiadać cudzoziemiec wjeżdżający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, i dokumentów które mogą potwierdzać posiadanie tych środków oraz cel przekroczenia granicy reguluje Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2003 (Dz. U. Nr 178, poz.1748).

Na każdy dzień pobytu cudzoziemiec powinien posiadać równowartość 100 złotych, a dziecko do 16 roku życia - odpowiednio 50 zł. Jeżeli czas pobytu nie przekracza 3 dni, to wymagana jest - odpowiednio - równowartość 300 i 150 złotych. Władze graniczne sprawdzą, czy osoba przekraczająca granicę jest w stanie pokryć koszty eksploatacji samochodu, którym będzie poruszać się po polskich drogach.

Władze graniczne nie będą rygorystycznie żądać od cudzoziemca potwierdzenia posiadania odpowiednich środków finansowych, o ile jest on uczestnikiem zorganizowanej wycieczki turystycznej, obozu młodzieżowego, jedzie jako zawodnik na zawody sportowe lub udaje się na leczenie czy do sanatorium. W takim jednak wypadku może zostać poproszony o okazanie dokumentów potwierdzających uczestnictwo w tego typu imprezach wraz z dowodem wniesienia opłat na pokrycie kosztów pobytu w Polsce lub skierowania do placówki leczniczo-sanatoryjnej. Dokumenty takie muszą zawierać: dokładne dane ich wystawcy, dane dotyczące organizatora usług turystycznych, termin i miejsce pobytu, dokładna trasę wycieczki, imię i nazwisko osoby będącej jej uczestnikiem oraz potwierdzenie kosztów opłacenia usługi turystycznej.

Uczestnicy wycieczek turystycznych, obozów młodzieżowych, zawodów sportowych czy turnusów leczniczych i sanatoryjnych muszą jednak posiadać równowartość 20 złotych na każdy dzień pobytu, nie mniej jednak niż 100 zł.

Dokumentem potwierdzającym możliwość utrzymania się cudzoziemca przyjeżdżającego do Polski jest zaproszenie, wystawione przez obywatela polskiego, zamieszkałego na terenie kraju lub cudzoziemca przebywającego w Polsce legalnie przez co najmniej 5 lat przed wystawieniem zaproszenia. Władze graniczne będą honorowały jedynie oryginał zaproszenia wystawiony na druku urzędowym i zarejestrowany w rejestrze zaproszeń, prowadzonym przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania zapraszającego. Wojewoda odmówi wpisu do ewidencji zaproszeń, jeżeli osoba lub instytucja zapraszająca nie będzie potrafiła udowodnić i nie zobowiąże się, że jest w stanie pokryć wszelkie koszty pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, w tym koszty ewentualnego leczenia.

Zaprosić cudzoziemca może również osoba prawna (np. przedsiębiorstwo funkcjonujące jako spółka akcyjna) lub instytucja (np. urząd państwowy czy samorządowy, uczelnia wyższa).

Zezwolenie na zamieszkanie

Cudzoziemiec, który chce przebywać na terytorium Polski przez dłuższy okres   powinien wystąpić do wojewody właściwego ze względu na miejsce jego zamieszkania (adres) lub miejsce zamierzonego pobytu w Polsce o wydanie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Jeśli cudzoziemiec przebywa za granicą, składa wniosek do właściwego wojewody za pośrednictwem polskiego konsula. Zezwolenie wydane przez wojewodę, zostaje wpisane do karty pobytu. Maksymalny okres jego ważności to 2 lata, przy czym można je odnawiać na 2 kolejne lata.
Zezwolenie na zamieszkanie oraz kartę pobytu cudzoziemiec może otrzymać tylko wówczas, kiedy udowodni, że pobyt na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jest uzasadniony. Przepisy precyzyjnie określają okoliczności, których wystąpienie uprawnia do otrzymania karty czasowego pobytu.
Okolicznościami tymi są:
•    uzyskanie przyrzeczenia zezwolenia na zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej albo pisemnego oświadczenia pracodawcy o zamiarze takiego zatrudnienia, jeśli przepisy nie wymagają zezwolenia;
•    prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie przepisów prawa polskiego. Cudzoziemiec musi w tym wypadku przedłożyć dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej na terytorium Polski, jej przedmiot i rozmiary, a szczególnie wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, potwierdzoną notarialnie umowę spółki, zaświadczenie z urzędu skarbowego o nie zaleganiu z podatkami;
•    podjęcie studiów na polskiej uczelni wyższej, o ile cudzoziemiec ma zapewnione środki na naukę i utrzymanie. Musi jednak przedstawić oryginał zaświadczenia wystawionego przez uczelnię na druku urzędowym o przyjęciu na studia lub o kontynuowaniu nauki z zaznaczeniem regulaminowego czasu trwania studiów;
•    małżeństwo z obywatelem polskim lub cudzoziemcem posiadającym zezwolenie na osiedlenie się (kartę pobytu).
Cudzoziemiec ubiegający się o wydanie zezwolenia na zamieszkanie na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na czas oznaczony jest zobowiązany złożyć organowi udzielającemu zezwolenia: wniosek, wskazujący na istotne okoliczności, uzasadniające zamieszkanie w Polsce, 4 fotografie, potwierdzenie opłaty skarbowej lub konsularnej oraz dokumenty potwierdzające posiadanie źródeł dochodu oraz własnych środków materialnych wraz z potwierdzeniem kwot (np. wyciąg z rachunku bankowego). Ponadto wojewoda (bądź przyjmujący wniosek konsul) może zażądać: odpisu aktu urodzenia, małżeństwa, zaświadczenia o braku zobowiązań podatkowych w kraju pochodzenia oraz zaświadczenia o niekaralności w kraju pochodzenia.

Zezwolenie na osiedlenie się w Polsce

Cudzoziemiec, który przebywa w Polsce nieprzerwanie od co najmniej 5 lat na podstawie wiz i zezwolenia na zamieszkanie na czas określony może wystąpić do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się, czyli popularnie mówiąc - wydanie karty stałego pobytu. Z podobnym wnioskiem może wystąpić cudzoziemiec, zamieszkujący na terytorium kraju przez co najmniej 3 lata, o ile przybył do Polski w ramach łączenia rodzin.
Cudzoziemiec musi jeszcze spełnić - wszystkie bez wyjątku - pozostałe warunki, a mianowicie:
•    wykaże utrzymywanie trwałych więzów rodzinnych bądź ekonomicznych z Polską;
•    ma zapewnione w Polsce mieszkanie i utrzymanie. Oznacza to, że musi udowodnić organowi wydającemu zezwolenie, że ma dochody własne i mienie wystarczające na pokrycie pełnych kosztów utrzymania i leczenia siebie i członków swojej rodziny, pozostających na jego utrzymaniu i nie będzie korzystał ze środków pomocy społecznej. Musi również wskazać lokal mieszkalny, w którym zamierza przebywać w Polsce i przedstawi tytuł prawny do tego lokalu (np. akt własności, członkostwo w spółdzielni mieszkaniowej, umowa najmu).
Zezwolenie na osiedlenie się jest ważne bezterminowo. Zezwolenie takie otrzyma również dziecko cudzoziemca, urodzone na terytorium Polski, jeśli cudzoziemiec ten ma ważne zezwolenie na osiedlenie się na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.
Cudzoziemiec aplikujący o wystawienie karty stałego pobytu jest zobowiązany złożyć wniosek o wydanie zezwolenia na osiedlenie się, 4 fotografie, zaświadczenie o zameldowaniu, dokumenty poświadczające pięcioletni, nieprzerwany okres pobytu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, dokumenty potwierdzające posiadane wykształcenie i kwalifikacje zawodowe oraz życiorys. Musi również udokumentować swoje źródła dochodu lub posiadanie środków materialnych, wystarczających na utrzymanie i mieszkanie.

Łączenie rodzin

Jeśli cudzoziemiec, mieszkający w Polsce i posiadający kartę stałego pobytu lub kartę czasowego pobytu od co najmniej 3 lat wystąpi o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas określony dla żony, męża (związek małżeński musi być uznany według prawa polskiego), własnego bądź przysposobionego małoletniego dziecka, to jest bardzo prawdopodobne, że zezwolenie takie otrzyma. Niemniej jednak wnioskodawca będzie musiał wykazać, że posiada mieszkanie i środki materialne na utrzymanie rodziny tak, aby nie musiała ona korzystać ze środków pomocy społecznej. Zezwolenie na zamieszkanie z rodziną jest ważne przez 12 miesięcy od daty wystawienia. Jeżeli rodzina wjechała do Polski na wniosek właściciela karty czasowego pobytu, to po przekroczeniu granicy zezwolenie dla niej przedłuża się na czas trwania zezwolenia wnioskodawcy. Jeżeli wnioskodawcą jest posiadacz karty stałego pobytu, to zezwolenie dla rodziny przedłuża się na dwa lata.
Do wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas określony cudzoziemiec musi dołączyć: odpis aktu małżeństwa, odpis aktu urodzenia dziecka, prawomocne orzeczenie sądu o przysposobieniu dziecka lub ustanowieniu opieki oraz dokumenty, potwierdzające posiadanie źródeł dochodów (np. umowę o pracę) lub własnych środków materialnych (np. wyciąg z rachunku bankowego) a także odpowiednich warunków mieszkaniowych (np. umowę najmu mieszkania).

Wydalenie z Polski

Cudzoziemiec, którzy podejmie w Polsce nielegalną pracę, przebywa na terytorium kraju nielegalnie, zataił informacje lub zeznał nieprawdę w postępowaniu wizowym lub nie posiada środków niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu w Polsce, decyzją administracyjną zostanie zobowiązany do opuszczenia terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Decyzja taka ma rygor natychmiastowej wykonalności. Jeśli cudzoziemiec nie opuści kraju dobrowolnie, w sposób i w czasie wskazanym przez władze, zostanie niezwłocznie i na własny koszt (lub na koszt osoby zapraszającej) wydalony z kraju. Decyzja o zobowiązaniu do opuszczenia kraju lub wydaleniu z mocy prawa, automatycznie powoduje unieważnienie wydanej wcześniej wizy a nawet zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Cudzoziemcowi, zobowiązanemu do opuszczenia terytorium Rzeczpospolitej Polskiej lub wydalonemu z kraju będzie w przyszłości bardzo trudno uzyskać wizę czy kartę pobytu w Polsce.

Prawo pobytu

Gościnność, którą szczycą się Polacy, znajduje odzwierciedlenie w przepisach regulujących pobyt cudzoziemców na terytorium Rzeczpospolitej. Pozwalają one na przekroczenie granicy każdemu cudzoziemcowi, bez względu na pochodzenie, wyznanie, poglądy społeczne czy polityczne.
Władze polskie odmówią jednak wjazdu do kraju wszystkim tym, którzy mają lub mieli problemy z prawem. Nie przekroczy więc legalnie granicy cudzoziemiec, który np. został w Polsce skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo popełnione umyślnie na co najmniej 3 lata więzienia, czy został skazany poza granicami Polski za zbrodnię. Nie skorzysta z polskiej gościnności osoba podejrzewana o terroryzm, nielegalny przemyt broni bądź amunicji, przemyt ludzi czy zagrażająca interesom państwa. Władze mogą też odmówić wizy obywatelowi innego państwa, który nie jest pełnoletni i pozostaje bez opieki osób pełnoletnich lub kiedy oficer graniczny uzna, iż deklarowany cel wjazdu różni się od faktycznego.
Każdy cudzoziemiec, który chce legalnie odwiedzić terytorium RP powinien udać się do polskiej placówki dyplomatycznej w swoim kraju, gdzie uzyska pełne informacje, na jakich zasadach może przebywać w Polsce. Lista polskich placówek konsularnych za granicą jest ogólnie dostępna na stronach internetowych Ministerstwa Spraw Zagranicznych w wersji angielskojęzycznej pod adresem: www.msz.gov.pl

W zależności od celu pobytu cudzoziemcy mogą przebywać w Polsce na podstawie:
•    ważnego paszportu, którego ważność przekracza co najmniej o 3 miesiące datę wyjazdu z Polski;
•    wizy pobytowej;
•    zezwolenia na pobyt czasowy;
•    zezwolenia na pobyt stały;

W najlepszej sytuacji są obywatele tych państw, z którymi Rzeczpospolita Polska podpisała dwustronne umowy o zniesieniu obowiązku wizowego. Im do przekroczenia granicy wystarczy jedynie ważny paszport. Czas pobytu na podstawie paszportu jest jednak ograniczony, najczęściej do 90 dni. Są jednak w tej grupie kraje, których obywatele mogą przebywać w Polsce na podstawie paszportu krócej niż 90 dni - na przykład obywatele Singapuru - 30 dni.
Lista "bezwizowych" krajów jest długa i może się jeszcze powiększyć, zależnie od podpisywania kolejnych umów międzynarodowych. Są na niej: Andora, Argentyna, Boliwia, Brazylia, Bułgaria, Chile, Ekwador, Honduras, Hongkong, Islandia, Izrael, Japonia, Korea Południowa, Kostaryka, Lichtenstein, Makau, Malezja, Meksyk, Monako, Nikaragua, Norwegia, Panama, Rumunia, San Marino, Singapur, Słowenia, Szwajcaria, Urugwaj, USA oraz wszystkie państwa będące członkami Unii Europejskiej, w tym kraje wstępujące 1 maja 2004-(stan z dnia 20.10.2003)
Uwaga! W związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 roku, obywatele państwa członkowskich UE oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego mogą wjeżdżać z terytorium swojego państwa lub innego państwa członkowskiego na terytorium RP, na podstawie paszportów lub obowiązujących w ich krajach dokumentów tożsamości.

informacje pochodzą z portalu www.poland.gov.pl